: : วิธีการจารใบลานในประเทศลาว : :
 

 
วิธีการจารใบลานในประเทศลาว

           การจารใบลานแต่ละท้องถิ่นมักมีลักษณะใกล้เคียงกันทั้งนี้เนื่องจากการเรียนรู้ของผู้จาร
มักสืบต่อกันมาจากครูที่มีแนวทางใกล้เคียงกัน วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในท้องถิ่นไม่ว่า ภาคเหนือ
ภาคอีสาน ภาคกลางหรือในประเทศลาวเป็นวัสดุในท้องถิ่น แต่อาจเรียกชื่อต่างกันบ้างตาม
สำเนียงและข้อตกลงของการตั้งชื่อสิ่งนั้นในสังคมต่อไปนี้ ขอเสนอวิธีการจารใบลานในประเทศ
ลาว ซึ่งเป็นการสาธิตในงานเปิดศูนย์ปกปักรักษาคัมภีร์ใบลาน วันที่ ๑๐ มกราคม ๒๕๔๗
ที่วัดนาซอน เวียงจันทน์




ขั้นที่ ๑ นำใบลานที่เตรียมไว้มาเขียนโดยใช้เหล็กแหลม
ซึ่งเรียกว่า”เหล็กจาร”การเขียนนั้นต้องกดปลายเหล็กจาร
ให้ฝังลงไปในเนื้อใบลานแต่ต้องระวังมิให้ทะลุถึงอีกด้าน
หนึ่งเพราะใบลานต้องจารทั้งสองด้าน ในภาพนี้เณรน้อย
กำลังฝึกจารตัวอักษรธรรม

การจารใบลาน ท่านั่งจารที่ถนัดและเป็นที่นิยม
คือ การนั่งชันเข่าเพราะการชันเข่าทำให้การ
แทงเหล็กแหลมลงใบลานขณะจาร มีความ
มั่นคง เพราะเข่าช่วยรองรับไม้รองสำหรับจาร
ให้มีความมั่นคง และอยู่ระดับสายตาที่มองเห็น
ชัดเจนด้วย
 


  

ท่านั่งจารอีกมุมหนึ่งจะเห็นการใช้หัวแม่มือด้านซ้ายเป็นฐานรองเหล็กจาร ผู้จารต้องหมุนเหล็กจารตามแนวหัวแม่มือจึงจะสามารถจารเป็นเส้นโค้งงอ ตามรูปแบบของตัวอักษรธรรมอักษรไทยน้อยได้

  

ผู้สาธิตการจารอีกท่านหนึ่ง จะเห็นวิธีการจับเหล็กจารที่แตกต่างกัน


   

อีกมุมหนึ่งของท่าทางในการจาร


  

 ท่านั่งด้านหน้าของการจารใบลาน


  

ขั้นที่ ๒   เมื่อจารตัวอักษรลงบนใบลานแล้วจะปรากฏเพียงร่องรอยตัวอักษรสีขาว ไม่สามารถ มองเห็นข้อความที่จารได้ ขั้นที่ ๒ นี้ เป็นวิธีการทำให้ข้อความที่จารปรากฏชัดเจนโดยนำ
ใบลานวางลงบนพื้นเรียบ

  

 ใช้แปรงจุ่มน้ำมันงา ทาลงบนผิวใบลานเพื่อให้ผิวมันและลื่น


  

ต่อมาใช้แปรงจุ่มเขม่าดินหม้อซึ่งมีสีดำผสมน้ำมันยางทาลงบนใบลานให้ชุ่ม เพื่อให้สีดำของดินหม้อซึมลงบนใบลาน และให้ทาทั้งสองด้าน และใช้ลูกประคบเน้นซ้ำลงไปอีก


  

ขั้นที่ ๓   เป็นการลบสีดำของเขม่าดินหม้อออกจากใบลาน มีวิธีการคือ นำแผ่นใบลานที่สีเขม่าดินหม้อซึมลงไปแล้ววางลงบนถาดทรายละเอียด ใช้มือหยิบผงทรายโรยลงบนใบลาน
(ดังรูป) 


 
 
ต่อจากนั้นใช้มือที่ทาน้ำมันงาลูบทรายออกจากใบลาน มีผลให้เขม่าดินหม้อสีดำหลุดออกจากใบลาน


  

 ขั้นที่ ๔ การทำความสะอาดใบลาน นำใบลานวางระหว่างผ้าด้ายดิบ ใช้มือด้านหนึ่งกดทับ
อีกมือหนึ่งดึงใบลานออกไปตามทางยาว เพื่อเช็ดน้ำมันงาและสีดำที่ผิวลานให้เกลี้ยงเกลา


  

 อีกมุมหนึ่งของขั้นการเตรียมทำความสะอาดใบลาน



            การตรวจสอบความชัดเจนนำใบลานที่ผ่านขั้นตอนต่างๆมาพิจารณาความชัดเจนของ
ตัวอักษรต่อจากนั้นเป็นการนำใบลานร้อยเข้าสายสนองและไม้ประกับต่อไปเป็นอันเสร็จขั้นตอน
ในการจาร


      
วีณา วีสเพ็ญ เรียบเรียง/บันทึกภาพ


       
 
 
โครงการอนุรักษ์ใบลานในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม  อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม ๔๔๑๕๐ 
โทร. ๐๔๓-๗๕๔๓๒๑-๔๐ ต่อ ๒๐๑๘, ๒๐๒๑
เพื่อความสวยงามของจอภาพควรใช้ text size : medium ความละเอียดของจอภาพ ๘๐๐ x ๖๐๐ 
ส่งข้อแนะนำ หรือข้อคิดเห็น ได้ที่ :
Webmaster